ناصر الدين شاه سرانجام در برابر فشار سياسى روسيه‌ى تزارى و مخالفت افكار عمومى و محافل بازرگانى جهان ، به شرحى كه در فصل يازدهم گفته شد ، امتيازنامه رويتر را لغو كرد و چون رويتر دست از دعاوى خود برنمىداشت ، ناگزير امتياز تأسيس بانكى به نام بانك شاهنشاهى ايران را به او داد . تجديد امتياز معادن پس از شانزده سال گفتگو و مرافعه بين دولت ايران و بارون جوليوس دوريتر از سال 1289 قمرى ( 1872 ميلادى ) تا سال 1306 قمرى ( 1889 ميلادى ) سرانجام ناصر الدين شاه ضمن اعطاى امتياز تأسيس بانك شاهنشاهى به رويتر ، امتياز استخراج و بهره‌بردارى كليه‌ى معادن ايران ( غير از فلزات قيمتى و جواهرات ) و از آن جمله معادن نفت را براى مدت 60 سال به رويتر داد « 1 » . ماده‌ى يازدهم امتيازنامه درباره‌ى معادن ايران بدين قرار بود : « بانك شاهنشاهى در مدت 60 سال مدت اين امتيازنامه ، امتياز انحصارى قطعى دارد كه در تمام وسعت مملكت ايران معادن آهن و سرب و مس و زيبق و زغال‌سنگ و نفت و غيره به استثناى فلزات قيمتى و جواهرآلات را كه تعلق به ديوان باشد و قبل از وقت به ديگران واگذار نشده باشد ، داير نمايد » . پنج سال پيش از تجديد امتياز معادن به نام رويتر ، يعنى در سال 1302 قمرى ( 1884 ميلادى ) يك شركت انگليسى به نام شركت هوتز « 2 » كه شعبه‌اى در بوشهر براى ورود و صدور كالاهاى تجارتى داير نموده بود ، امتيازى براى استخراج نفت در حوضه‌ى دالكى واقع در كرانه‌ى خليج‌فارس نزديك بندر بوشهر از دولت ايران گرفت و اولين چاه نفت را هم در حوضه‌ى امتياز حفر كرد كه چندان عميق نبود و چون به نفت نرسيد از ادامه‌ى كار منصرف شد . بانك شاهنشاهى ايران چندى پس از كسب امتياز استخراج معادن ايران ، طبق اختيارى كه

--> ( 1 ) - « پس از روى كار آمدن امين السلطان و مأمور شدن سر . ه دروموندولف Sir . H . Drummondwolff به سمت وزيرمختار انگليس در ايران مذاكراتى براى خاتمه دادن به اين ادعا ( ادعاى رويتر ) آغاز گشت و در همان اوقات ناصر الدين شاه درصدد تهيه‌ى مقدمات سفر سوم خود به اروپا بود و براى اين كار پول لازم داشت . نتيجه‌ى مذاكرات امين السلطان و وزيرمختار انگليس امتياز ديگرى بود كه در سال 1889 به رويتر داده شد و بعدها به نام امتياز بانك شاهنشاهى مشهور گشت » ( كتاب پنجاه سال نفت ايران ) . ( 2 ) - Hotz